Transparency International e.V. (TI) — 1993-yilda Jahon bankining sobiq xodimlari tomonidan tashkil etilgan Germaniyada ro‘yxatdan o‘tgan assotsiatsiya. Uning Bosh ofisi Berlinda joylashgan. Tashkilotning notijorat va nodavlat maqsadi — xalqaro miqyosdagi korrupsiyaga qarshi kurash, fuqarolik jamiyati vositalari orqali korrupsiyani kamaytirish va korrupsiyadan kelib chiqadigan jinoyatlarni oldini olishdir. TIning eng mashhur nashrlari — Globalkorrupsiya barometri va Korrupsiyani idrok etish indeksidir. TI “soyabon tashkilot” sifatida faoliyat yuritadi. 1993-yildan hozirgacha uning a’zolari bir necha kishidan 100 dan ortiq milliy bo‘limlarga qadar kengaydi. Bu bo‘limlar o‘z mamlakatlarida sezilayotgan korrupsiyaga qarshi kurash bilan shug‘ullanadi. TI quyidagi global tarmoqlarning a’zosi hisoblanadi: G20 Think Tanks (T20), Civil Society 20, UNESCO Konsultativ maqomi, BMT Global Compact, Sustainable Development Solutions Network va BMTning Barqaror rivojlanish guruhiga (UNSDG) mansub tinchlik, adolat, kuchli institutlar va hamkorlik maqsadlarini baham ko‘radi. TI, shuningdek, Global Alliance in Management Education tashkilotining ijtimoiy hamkoridir. TI 2017-yilda AQShdagi milliy bo‘limining akkreditatsiyasi bekor qilinganini tasdiqladi va 2020-yilda yangi TI USA bo‘limi tashkil etildi. 2016-yilgi Global Go To Think Tank Index Reportga ko‘ra, TI dunyo bo‘yicha (AQShdan tashqari) eng yaxshi 100 ta tahlil markazi orasida 9-o‘rin, AQSh va boshqa davlatlar bo‘yicha umumiy ro‘yxatda esa 150 ta markaz orasida 27-o‘rinni egallagan.
Tarixi
Transparency International 1993-yil 9-fevralda Niderlandiyaning Gaaga shahrida tashkil etilgan; 1993-yil 15-iyunda Germaniyaning Berlin shahrida rasmiy ro‘yxatdan o‘tgan. Siyosatshunos Ellen Guttermanning ta’kidlashicha: “TIning Germaniyada joylashgani, shuningdek uning kichik tashabbusdan yirik xalqaro nodavlat tashkilotga aylanishi kamida uch nafar muhim nemis iqtisodchining faoliyati va shaxsiy aloqalari bilan bog‘liq: Peter Eigen, Hansjoerg Elshorst va Michael Wiehen.”
Tashkilotning boshqa asoschilari quyidagilar bo‘lgan: Peter Conze (GTZning sobiq mintaqaviy direktori), Laurence Cockcroft, General Electric vakili Fritz Heimann, AQSh harbiy razvedkasidan Michael J. Hershman, Bangladesh tashqi ishlar vazirining sobiq o‘rinbosari Kamal Hossain, PricewaterhouseCoopers Ukrainening sobiq xodimi Gerald Parfitt, Jeremy Pope, Roy Stacy va Jahon bankidan Frank Vogl. Tashkilot tarixidagi muhim burilishlardan biri — 1995-yilda Korrupsiyani idrok etish indeksi (CPI)ning ishlab chiqilishi bo‘ldi. CPI har bir mamlakatdagi korrupsiya darajasini biznes vakillarining so‘rovlariga asoslanib reyting qiladi. Bu indeks keyinchalik har yili e’lon qilina boshlandi. Dastlab CPI metodologiyasining sustligi va rivojlanayotgan davlatlarga “adolatli baho bermasligi” uchun tanqid qilingan, biroq korrupsiyani yoritib bergani uchun maqtov ham olgan.
Faoliyat yo‘nalishlari va mahsulotlar
Transparency International — korrupsiyaga qarshi kurashda yetakchi global fuqarolik jamiyati tashkiloti. U butun dunyo bo‘ylab erkaklar, ayollar va bolalarga zarar yetkazayotgan korrupsiyani tugatish uchun xalqaro koalitsiyani birlashtiradi. TIning asosiy maqsadi — korrupsiyadan holi dunyo yaratish.
Tashkilot korrupsiyani “ishonib topshirilgan hokimiyatdan shaxsiy manfaat uchun foydalanish” sifatida ta’riflaydi. Bu — hokimiyat egalari halolligiga tayanadigan barcha fuqarolarga zarar yetkazadi. Transparency International korrupsiyaga qarshi amaliy vositalar va mexanizmlar ishlab chiqadi hamda fuqarolik jamiyati tashkilotlari, kompaniyalar va hukumatlar bilan hamkorlikda ularni tatbiq qiladi. Transparency International 1995-yildan buyon yillik CPI indeksini e’lon qilib keladi; Global korrupsiya hisoboti, Global korrupsiya barometri va Pora beruvchilar indeksi kabi muhim hisobotlarni chiqaradi. 2030-yillarga yaqinlashar ekan, TI yangi global strategiyasi — “Hokimiyatni javobgarlikka tortish – Korrupsiyaga qarshi global strategiya 2021–2030” orqali dunyo miqyosida korrupsiyaga qarshi kurashda yetakchilikni kuchaytirishga intilmoqda.Ushbu strategiya harakatning umumiy maqsadini quyidagicha belgilaydi: “Kelajak yanada ijobiy bo‘lgan, hokimiyat umumiy manfaat yo‘lida javobgarlikka tortiladigan dunyo yaratish.”