Braziliyaning korrupsiyaga qarshi qonuni (portugalcha: Lei anticorrupção), rasman 2013-yil 1-avgustdagi 12846-sonli qonun va odatda “Toza kompaniya qonuni” (Lei da Empresa Limpa) nomi bilan tanilgan – 2013-yilda qabul qilingan bo‘lib, Braziliyada faoliyat yuritayotgan yuridik shaxslar o‘rtasidagi korrupsion amaliyotlarga qarshi kurashishga qaratilgan. U fuqarolik va ma’muriy jazolarni, shuningdek, kompaniyalar va hukumat o‘rtasida tuzilgan yozma kelishuv asosida huquqni muhofaza qilish organlari bilan hamkorlik qilgan taqdirda jazolarni yengillashtirish imkoniyatini belgilaydi.
Qonun faqat korporatsiyalar va boshqa tashkilotlarni o‘z ichiga olgan yuridik shaxslarga taalluqli bo‘lib, boshqa qonunlar bilan tartibga solinadigan jismoniy shaxslarga nisbatan qo‘llanilmaydi.
Qonun ko‘p marta qo‘llanilgan bo‘lib, natijada Braziliya xazinasiga milliardlab real qaytarilishiga olib kelgan yengillik kelishuvlari tuzilgan. Ayniqsa, Odebrecht S.A. bilan tuzilgan kelishuv o‘z-o‘zidan o‘n ikki milliard real miqdoridagi mablag‘ni qaytarishga sabab bo‘lgan.
Jazoni yumshatish to’g’risidagi kelishuvlar
Jazoni yumshatish to’g’risidagi kelishuvlar (Acordo de Leniência) Braziliya korrupsiyaga qarshi kurash to‘g‘risidagi qonunning 16-moddasida belgilangan. Ular korrupsiyani tergov qilish jarayoniga jalb qilingan Braziliya kompaniyalari va Braziliyada faoliyat yuritayotgan xorijiy kompaniyalarga qaratilgan. Qonunga ko‘ra, kompaniyalar korrupsiya uchun javobgar hisoblanadi va ularga og‘ir jazolar, kelajakdagi tenderlarda ishtirok etishni cheklash, mol-mulkni musodara qilish, faoliyatni to‘xtatish yoki tugatish kabi choralar qo‘llanilishi mumkin.
Aloqador bitimlar
Braziliya kompaniyalari Braziliyadan tashqaridagi mamlakatlarda korrupsiya bo‘yicha tergovlarga tortilgan, ularning ba’zilari Braziliya adliyasi bilan hamkorlikda ishlagan va bunday jarayonlarda erishilgan kelishuvlar asosida jarima to‘lagan. Eng e’tiborga molik holat, Braziliyaning Odebrecht qurilish korporatsiyasi ustidan AQSh va Shveysariya tomonidan Braziliya hukumati ko‘magida o‘tkazilgan tergov bo‘ldi. Yuzlab siyosatchilar, shu jumladan prezidentlikka nomzodlar, hamda Oliy Federal sud sudyalariga to‘langan pora pullari bo‘yicha tergov natijasida, Odebrecht jazoni yumshatish to’g’risidagi kelishuvda rekord darajadagi 6 milliard real (1,5 milliard dollar) miqdorida jarima to‘lashga rozi bo‘ldi. Bosh prokuror Deltan Dallagnol bu holatni “jahon tarixidagi eng yirik zararni qoplash kelishuvi” deb ta’rifladi.
Aybga iqrorlik kelishuvlari bilan taqqoslash
Braziliyadagi Toza kompaniya bilan jazoni yumshatish to’g’risidagi kelishuv faqat yuridik shaxslarga, ya’ni korporatsiyalar yoki boshqa tadbirkorlik subyektlariga nisbatan qo‘llaniladi, jismoniy shaxslarga emas. Bu kelishuvlar faqat jismoniy shaxslarga nisbatan qo‘llaniladigan aybga iqrorlik kelishuvlaridan (colaboração premiada[a]) farq qiladi. Shaxsiy jarimalar yoki qamoq jazosidan qutulish uchun korporatsiyalarning rahbarlari yoki xodimlari bilan alohida kelishuvlar tuzilishi mumkin.
Korrupsion sxemalarda ayblanayotgan shaxslar Prokuratura bilan mustaqil ravishda aybga iqrorlik kelishuvlari tuzishlari mumkin. Bu individual kelishuvlar odatda portugalcha "colaboração premiada" (mukofotlangan hamkorlik), rasman esa “delação premiada” (mukofotlangan xabar berish) deb ataladi.
Braziliya qonunchiligiga ko‘ra, yumshatish to’g’risidagi kelishuvlar va aybga iqrorlik kelishuvlari jazo choralarini qonuniy kamaytirish jihatidan o‘xshash bo‘lsa-da, ular o‘rtasida aniq farqlar mavjud: “acordo de leniência” fuqarolik va ma’muriy xususiyatga ega bo‘lib, faqat yuridik shaxslarga qo‘llaniladi; “colaboração premiada" (yoki “delação premiada”) esa faqat jismoniy shaxslarga taalluqli. Ular turli qonunlar bilan tartibga solinadi.
AQSh Adliya departamenti va Odebrecht o‘rtasidagi affidevitning birinchi sahifasi Nyu-York okrug sudiga topshirilgan bo‘lib, u “aybga iqrorlik kelishuvi” (raqami 16-643) deb nomlangan. Kelishuvda ishtirok etuvchi tomonlar “Amerika Qo‘shma Shtatlari” va “Odebrecht, S.A., javobgar” deb ko‘rsatilgan.Unda allaqachon ko‘rsatilgan tergov yordami va boshqa choralar evaziga jarimalarni 25% ga kamaytirish belgilangan.
Innovatsiya
Qonun tartibga solinishidan oldin, Braziliya qonunchilik madaniyatida faqat pora oluvchilar, ya’ni korrupsiyaga aralashgan shaxslar jazolanar edi. Biroq, Korrupsiyaga qarshi qonun yoki “Toza kompaniya qonuni” qabul qilingach, pora beruvchilar, ya’ni korporativ korrupsionerlar ham javobgarlikka tortilib, jazolanishi shart bo‘ldi. Bu yangilik innovatsion yondashuv hisoblanadi.